Witamina C to najpopularniejszy „suplement na odporność”. Każdej jesieni sprzedaż tabletek musujących i proszków rośnie, a reklamy obiecują ochronę przed przeziębieniem. Czy badania to potwierdzają? Odpowiedź brzmi: tylko częściowo – i zależy od tego, kim jesteś.
Co mówi przegląd Cochrane?
Najbardziej wiarygodnym podsumowaniem badań nad witaminą C i przeziębieniem jest przegląd systematyczny Cochrane (Hemilä i Chalker, 2013), obejmujący 29 badań z udziałem ponad 11 tysięcy osób. Wnioski:
- Regularna suplementacja (≥200 mg dziennie) nie zmniejsza częstości przeziębień w populacji ogólnej. Osoby biorące witaminę C chorowały tak samo często jak osoby biorące placebo.
- Regularna suplementacja skraca czas trwania przeziębienia, ale skromnie – o ok. 8% u dorosłych i ok. 14% u dzieci (czyli o mniej więcej jeden dzień na tydzień choroby) – i nieco łagodzi objawy.
- Wyjątkiem są osoby poddane bardzo dużemu obciążeniu fizycznemu – w badaniach z udziałem maratończyków, narciarzy i żołnierzy ćwiczących w warunkach subarktycznych witamina C zmniejszała ryzyko przeziębienia o połowę.
- Rozpoczęcie przyjmowania witaminy C dopiero po wystąpieniu objawów nie przyniosło przekonujących korzyści.
Nowsze analizy
Metaanaliza dziewięciu badań randomizowanych z 2018 r. (Ran i wsp.) sugeruje, że osoby regularnie przyjmujące witaminę C, które w momencie wystąpienia objawów dodatkowo zwiększają dawkę (do 3–4 g dziennie), mogą uzyskać nieco większe skrócenie choroby. Efekt był jednak niewielki, a jakość danych umiarkowana. Praca Buchera i wsp. (2016) wskazuje podobnie: największy potencjał ma witamina C przyjęta w pierwszej dobie objawów, w wysokich dawkach, przez co najmniej 5 dni – ale to wciąż efekt skrócenia choroby o dzień, a nie jej uniknięcia.
Ile witaminy C potrzebujemy?
Zalecane spożycie według polskich norm (2020) wynosi 75 mg dziennie dla kobiet i 90 mg dla mężczyzn; w ciąży 85 mg, w laktacji 120 mg. Palacze potrzebują o ok. 35 mg więcej. To ilości, które bez trudu pokrywa dieta:
| Produkt (100 g) | Witamina C |
|---|---|
| Czarna porzeczka | ok. 180 mg |
| Papryka czerwona | ok. 140 mg |
| Natka pietruszki | ok. 130 mg |
| Brokuły, brukselka | ok. 80–90 mg |
| Kiwi, truskawki | ok. 60–90 mg |
| Pomarańcza, cytryna | ok. 50 mg |
| Kapusta kiszona, ziemniaki | ok. 15–25 mg |
Pięć porcji warzyw i owoców dziennie dostarcza zwykle 200 mg i więcej – czyli tyle, ile stosowano w większości badań nad przeziębieniem. Warto też wiedzieć, że wchłanianie witaminy C maleje wraz z dawką: przy 200 mg wchłania się niemal w całości, przy 1000 mg – już tylko około połowy, a reszta jest wydalana z moczem.
Bezpieczeństwo i górne granice
Witamina C jest rozpuszczalna w wodzie i mało toksyczna. Amerykański Instytut Medycyny ustalił górny tolerowany poziom spożycia na 2000 mg dziennie; EFSA nie wyznaczyła UL, uznając dane za niewystarczające, ale wskazuje, że dawki do 1000 mg nie powodują działań niepożądanych u zdrowych osób. Dawki wyższe (kilka gramów) mogą powodować biegunkę, bóle brzucha, a przy długotrwałym stosowaniu zwiększają ryzyko kamicy szczawianowej nerek – szczególnie u mężczyzn i osób z kamicą w wywiadzie. Osoby z hemochromatozą powinny unikać wysokich dawek, ponieważ witamina C zwiększa wchłanianie żelaza.
Podsumowanie – czy brać witaminę C?
- Zdrowa osoba z dobrą dietą – nie potrzebuje suplementu; 5 porcji warzyw i owoców dziennie zapewnia 200 mg i więcej.
- Osoby bardzo intensywnie trenujące, przeciążone fizycznie, niedożywione lub palące – regularna suplementacja 200–500 mg może mieć sens.
- Przeziębienie już się zaczęło – rozpoczęcie suplementacji w tym momencie daje w najlepszym razie minimalne korzyści; krótkotrwałe dawki 1–3 g nie są groźne dla zdrowych osób, ale nie oczekuj cudów.
- Na co dzień nie przekraczaj 1000 mg z suplementów, a przy kamicy nerkowej – unikaj wysokich dawek w ogóle.
Bibliografia
- Hemilä H., Chalker E.: Vitamin C for preventing and treating the common cold. Cochrane Database Syst Rev 2013; (1): CD000980.
- Ran L. i wsp.: Extra dose of vitamin C based on a daily supplementation shortens the common cold: a meta-analysis of 9 randomized controlled trials. Biomed Res Int 2018; 2018: 1837634.
- Bucher A., White N.: Vitamin C in the prevention and treatment of the common cold. Am J Lifestyle Med 2016; 10(3): 181–183.
- Jarosz M. i wsp. (red.): Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. NIZP-PZH, Warszawa 2020.
- National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements: Vitamin C – Fact Sheet for Health Professionals (2021).
- Institute of Medicine: Dietary Reference Intakes for Vitamin C, Vitamin E, Selenium, and Carotenoids. National Academies Press, Washington 2000.
- Ferraro P.M. i wsp.: Total, dietary, and supplemental vitamin C intake and risk of incident kidney stones. Am J Kidney Dis 2016; 67(3): 400–407.
Słowa kluczowe: witamina C, witamina C na przeziębienie, kwas askorbinowy, odporność, dawka witaminy C, 1000 mg witaminy C, Cochrane witamina C, kamica nerkowa witamina C


